Câu 3: Tứ Niệm Xứ là gì?
Trả lời:
Là bốn loại Chánh Niệm hay Bốn loại Trí nhớ chánh. Hiểu một cách đơn giản và chính xác theo ngôn ngữ thuần Việt, Tứ Niệm Xứ là: NHỚ ĐẾN TÍCH CỰC CHÚ TÂM LIÊN TỤC QUÁN SÁT THÂN THỌ TÂM PHÁP. Mục đích thực hành Tứ Niệm Xứ là để THAY ĐỔI VÀ TUỆ TRI TÂM THẤY VÀ TÂM BIẾT.
1- Chánh Niệm về thân là: “Nhớ đến tích cực chú tâm liên tục quán sát Thân nơi Thân”. Mục đích để tách cái THẤY ra khỏi cái BIẾT, để kinh nghiệm và tuệ tri cái THẤY thuần túy, cái THẤY vô niệm, vô ngôn, vô phân biệt, cái THẤY tánh không, cái THẤY không phát sinh Tham Sân Si, không phát sinh khổ. Khi an trú cái THẤY thuần túy sẽ tuệ tri các tầng thiền (sơ thiền, nhị thiền, tâm thiền, tứ thiền), sẽ tuệ tri Khổ diệt (Niết bàn), tuệ tri Tâm giải thoát.
2- Chánh Niệm về thọ là: “Nhớ đến tích cực chú tâm liên tục quán sát Thọ nơi Thọ”. Mục đích để thay đổi tâm BIẾT từ TÀ KIẾN sang CHÁNH KIẾN với nội dung: Tuệ tri (Biết đúng sự thật) các đối tượng được thấy, được nghe, được cảm nhận là CẢM THỌ (Cảm Giác), là tâm chứ không phải vật, do sáu căn tiếp xúc sáu trần mà phát sinh, nó vô thường, vô chủ vô sở hữu (vô ngã). Khi an trú cái BIẾT Chánh kiến thì tuệ tri cái Biết Chánh kiến không phát sinh Tham Sân Si, không phát sinh khổ, tuệ tri Khổ diệt (Niết bàn), tuệ tri Tuệ giải thoát.
3- Chánh Niệm về tâm là: “Nhớ đến tích cực chú tâm liên tục quán sát Tâm nơi Tâm”. Mục đích là để tuệ tri tâm Biết Chánh kiến, Biết đúng sự thật về các loại tâm gồm Thọ – Tưởng – Hành – Thức (theo Hán Việt) mà Việt hóa là: Thọ – Thấy – Hành – Biết. Khi an trú cái BIẾT Chánh kiến, Biết đúng sự thật các thứ tâm Thọ, Thấy, Hành, Biết là do Duyên khởi (Căn – Trần tiếp xúc phát sinh) nên nó vô thường, vô chủ vô sở hữu (vô ngã). Khi an trú cái Biết Chánh kiến về các loại tâm này thì tuệ tri cái Biết Chánh kiến về tâm không phát sinh Tham Sân Si, không phát sinh khổ, tuệ tri Khổ diệt (Niết bàn), tuệ tri Tuệ giải thoát.
4- Chánh Niệm về Pháp là: “Nhớ đến tích cực chú tâm liên tục quán sát Pháp nơi Pháp” (Pháp mà Đức Phật đã chứng ngộ và thuyết giảng). Mục đích là để tuệ tri cái BIẾT Chánh kiến, biết đúng sự thật về những kiến thức mà Đức Phật đã chứng ngộ và thuyết giảng. Đó là tuệ trí Tứ Thánh Đế (Khổ Tập Diệt Đạo), tuệ tri con đường hai ngả, tuệ tri sáu xúc xứ, tuệ tri thực tại cảm thọ, tuệ tri Lý Duyên khởi, tuệ tri vô thường, vô chủ sở hữu (vô ngã), tuệ tri Khổ diệt (Niết bàn), tuệ tri Tâm giải thoát, Tuệ giải thoát.
Tóm lại, thực hành Tứ Niệm Xứ là thực hành Chỉ và Quán, là cách nói khác của thực hành Bát Chánh Đạo để thay đổi và tuệ tri tâm THẤY và tâm BIẾT, để chứng ngộ và an trú Tâm giải thoát và Tuệ giải thoát.